Follow us on:

Ambasadori Akan Ismaili në Diplomatic Courier: Diplomacia digjitale mjeti më efektiv i vendeve të vogla

Kjo është fare e qartë sot kur konkurrenca në mes të shteteve në botë po rritet me shpejtësi dhe ku shteteteve të vogla u jepet më pak vëmendje dhe hapësirë e kufizuar. Në kuadër të kësaj, për një shtet të vogël me shanse të vogla – si Kosova, mënyra më efikase për ta vënë në dukje praninë tonë në botë dhe për ta përforcuar njohjen tonë si komb është diplomacia digjitale. Kjo është njëra anë e monedhës.

Ana Rold, Diplomatic Courier (DC): Kosova njihet si vend shembull i përdorimit të medieve shoqërore dhe diplomacisë digjitale. Si e përkufizoni ju diplomacinë digjitale për vendin tuaj? Si u bë ajo karakteristikë aq e shquar e politikës së jashtme të Kosovës?

Ambasadori Ismaili (AI): Kjo është fare e qartë sot kur konkurrenca në mes të shteteve në botë po rritet me shpejtësi dhe ku shteteteve të vogla u jepet më pak vëmendje dhe hapësirë e kufizuar. Në kuadër të kësaj, për një shtet të vogël me shanse të vogla – si Kosova, mënyra më efikase për ta vënë në dukje praninë tonë në botë dhe për ta përforcuar njohjen tonë si komb është diplomacia digjitale. Kjo është njëra anë e monedhës. Ana tjetër është përdorimi i mjeteve të medieve shoqërore për të përcjellë mesazhe, për të qenë më shumë në linjë dhe të pranishëm. Në fakt, prania në linjë ndonjëherë vlen po aq sa edhe prania fizike, ndoshta edhe më shumë. Si përfundim, teknologjia na jep mjetet që janë në dispozicion për ta zhvilluar më tej diplomacinë tradicionale, për ta bërë atë më të lehtë, më të lirë, më efikase dhe më efektive.

DC: Pra çka ka ndërruar në mjetet e përdorura për diplomacinë digjitale? A janë mjetet e njëjta vetëmse tash të zhvendosura në Internet?

AI: Pa dyshim ndryshimet janë të dukshme. Tash jemi shumë më efikas dhe më efektiv. Çdo ditë gjenden mënyra të reja të përdorimit dhe mënyra më kreative të përdorimit të mjeteve meqë përdorimi nuk është aq i kufizuar si në kuptimin tradicional. Diçka tjetër që ka ndryshuar është momenti. Momenti është çdo gjë. Duhet të jesh në debat në momentin kur ai zhvillohet, derisa është në zhvillim e sipër, ose do të jetë shumë vonë, të gjithë ecin para shumë më shpejt se në diplomacinë në kuptim tradicional.

DC: Pra cilat janë rreziqet e ecjes para aq shpejt në realitet?

AI: Ndonjëherë të ngjan si diçka shumë sipërfaqësore, sikur nuk thellohesh shumë në çështje. Por pikërisht për shkak të kësaj kjo nuk është mënyra e vetme si bën diplomaci. Prandaj vazhdon aktivitetin diplomatik përmes mjeteve të tjera që janë në dispozicion. Pra, nuk është vetëm se ti ec me turmën, por ka poashtu edhe të tjerë që rrijnë pas dhe e vazhdojnë punën në nivele më të ulëta, në shtresa më të ulëta, në fakt.

DC: Pra kur e shikojmë të ardhmen e diplomacisë, shumë komentues thonë se diplomacia në katër sy sikur po zhduket dhe një formë e re…

AI: Unë nuk pajtohem me atë. Mendoj se ajo është ende një element i rëndësishëm. Nuk mendoj se Twitter-i ose Facebook-u dhe Interneti e zëvendësojnë diplomacinë. Ato edhe më tej mbesin mjete të reja, të cilat besoj se janë më shumë mjete për komunikim me publikun se sa mjete që zëvendësojnë mënyrat tradicionale të komunikimit në mes të shteteve, sepse nuk mendoj se Twitter-i mund t’i zëvendësojë gjashtë orë negociata për një traktat. Nuk mund ta bësh një gjë të tillë përmes Facebook-ut, është e pamundur ta bësh një gjë të tillë përmes Twitter-it. Ende duhet të kesh ekspertizë dhe ekspertë që do të ulen në tavolinë dhe do t’i precizojnë detajet. Ajo çka kjo bën është se i shpalos elementet me rëndësi të asaj që ndodhë në realitet për opinionin e gjërë, zbulon diçka më shumë dhe e bën më transparente. Kjo është aty ku unë mendoj se vjen në shprehje shtypja nga publiku ngase njerëzit e dinë çka po ndodhë dhe pse po ndodhë. Prandaj për shkak të pranisë së mjeteve të tilla po bëhet gjithnjë më vështirë për njerëzit të jetojnë në shoqëri të mbyllura. Nëse qeveritë i kontrollojnë mediet, ato nuk mund ta kontrollojnë Twitter-in, nuk mund t’i kontrollojnë komentet individuale as të dërgojnë informata përmes Twitter-it. Çdo gjë po bëhet më transparente dhe më e hapur për shkak se tekonologjia është në dispozicion të të gjithëve. 

DC: Disa do të argumentonin në të kundërtën e kësaj. Ata do të thonin se ky demokratizim i medieve dhe medieve shoqërore në fakt i ka shtyer opinionet publike kah botëkuptimet e caktuara. A mendoni se ekziston një rrezik i tillë?

AI: Gjithëmonë ekziston frika se dikush do të bëj publike diçka të rrezikshme dhe të nesërmen të gjithë do të helmohen nga kjo. E dini si, nuk ka helmim përmes Internetit, nuk ka helmim nga informatat. Nuk mendoj se diçka mund të zgjidhet nëse i pengon njerëzit të flasin ose e pengon një grup të caktuar të flet. Mendoj se tek e fundit ne jemi ata të cilët vendosim për atë çka besojmë, kujt i besojmë dhe rrugën e kujt e ndjekim. Por një gjë e tillë ka të bëj më shumë me nivelin e arsimimit në vend, mbi të gjitha me nivelin e zhvillimit shoqëror të vendit.

DC: Pra Kosova ka bërë shumë punë përsa u përket medieve shoqërore. Ju sikur e keni përqafuar këtë formë, jeni komb i ri, shtet i ri. Më tregoni si e matni këtë sukses.

AI: Suksesi është përmes pranisë në Internet, sa debat zhvillohet në linjë. Çka po ndodhë me mediet në Internet, çka po ndodhë me të dhënat që mbesin të hapura. Është koha që të lëvizim nga prania në Internet si individë në atë se sa jemi të pranishëm në Internet si institucione ose si shoqëri; kjo është ajo ku ende, mendoj se kemi shumë punë për të bërë, kemi ngecur prapa në këtë aspekt. Është tjetër t’i shtyesh individët të hyjnë në Internet dhe ta rrisësh praninë aty, por ku janë shkollat, ku janë insitucionet e tjera, kush merret me të dhënat e hapura, këto janë çështje me rëndësi. Këto gjëra kanë rëndësi për ta çuar para praninë në Internet dhe për t’i shtyer njerëzit që të qëndrojnë më gjatë në linjë jo vetëm për argëtim ose për nevoja personale, ose për qëllime të tjera, ne duam që njerëzit tanë të fillojnë ta përdorin Internetin përveç nevojave personale edhe për punë, për kryerjen e shërbimeve bankare, për shumë më shumë punë se sa i kryejnë aktualisht.

DC: Shërbime.

AI: Shërbime. Ka shumë punë për të bërë në atë aspekt, por më befason ajo që shoh se po ndodhë, për shembull, do të ju jap një shembull të medieve në Kosovë. Lexueshmëria në Internet është 90%. Me rënien e popullaritetit të medieve të shkruara, ka rënë edhe lexueshmëria, më duket se qarkullimi ka qenë 25.000 në ditë. E kemi një portal të vetëm në Internet me 16 milionë klikime në muaj. Ky numër është mesatarisht mbi gjysmë milioni klikime në ditë dhe ky portal nuk përfaqëson një përjashtim, përkundrazi, ka një numër portalesh në Internet, versione në internet të medieve tradicionale të shkruara, që po rriten, po forcohen dhe po investojnë në portalet e tyre në Internet.

DC: Të flasim pak për këtë sepse ky është një aspekt magjepsës duke marrë parasysh përvojën tuaj si Al Gore i Kosovës. Më tregoni ç‘mendoni t’i ketë kontribuar kësaj. A ka qenë qasja në Internet? Mendoj se kjo është një pjesë e madhe e asaj kur flasim për miliardshin e ardhshëm të shfrytëzuesve të Interentit, me çfarë miliardshi kemi të bëjmë aktualisht, c’do të ndodhë me miliardshin e ardhshëm, a do ta ndryshojë kjo jo vetëm mënyrën si bëhet diplomacia por edhe atë si komunikon publiku me qeverinë?

AI: Kjo do të ndryshojë gjithçka.

DC: Si duket ambienti në Kosovë?

AI: Kjo ka ndodhur në Kosovë për disa gjëra. E para, ne e humbëm revolucionin e Internetit të viteve të 90-ta, nuk ishim pjesë e tij. E kishim ndjenjën e izolimit të plotë në vitet e 90-ta derisa lexonim si po zhvillohej Interneti, por nuk ishim pjese e procesit. Pas luftës, magjepsja me të vinte duke u rritur, njerëzit donin të kishin qasje, e kishim gjithë këtë prani ndërkombëtare, ne ishim si reklamë për të. Përveç ksaj, për shkak të diasporaës sonë të re dhe ende me lidhje të forta me shtëpinë, ai u bë mjet komunikimi, një mjet i lirë komunikimi në krahasim me thirrjet telefonike ndërkombëtare në Gjermani, Zvicër dhe më gjërë, që kushtonin disa Euro për minut.

Interneti filloi të behej alternativë e lirë për këtë gjë. Ka qenë qesharake t’i shihje gratë e moshuara si shkonin nëpër Internet kafetë në Kosovë për t’u parë me mbesat dhe nipërit e tyre që jetonin jashtë vendit përmes video chat-it. Këto janë pamje që unë i mbaj mend nga Prishtina e viteve 2000 dhe 2001 nga një Internet kafe në periferi, por gjë që ndihmoi të shtohej magjepsja me Internetin fillimisht si mjet komunikimi. Shtresa e dytë kanë qenë të rinjtë që e shfrytëzonin Internetin për t’i thyer barrierat e izolimit. Ende jemi njejtë, mund të udhëtojmë në shumë pak shtete pa vizë, por në vitet ’99, 2000 dhe në vitet menjëherë pas luftës, udhëtimi ishte para së gjithash i shtrenjtë, pastaj ishte shumë vështirë të merrej viza dhe ke mundur të udhëtosh pa vizë vetëm diku në tri shtete.

Pra, vetëm pak njerëz kishin mundësi të shihnin ç‘po ndodhte në botë dhe mundësitë ishin shumë të kufizuara. Kështu Interneti u bë mjet i të kuptuarit çka po ndodhte në të vërtetë në botë, mjet përmes të cilit ne kishim mundësi të bëheshim pjesë e botës dhe e trendeve që po zhvilloheshin atje. Kështu njerëzit filluan ta shfrytëzonin atë, ishte shumë atraktiv. Qasja luajti rol të madh, tregu, ky sektor u zhvillua mirë, tërhoqi më shumë investime nga cilido sektor tjetër, por ishte gjithashtu për shkak të kërkesës, investimet erdhën për shkak të kërkesës që ekzistonte në Kosovë. Gjërat ndodhën njëra pas tjetrës dhe për një kohë shikonim si kishte shumë shfrytëzues, por atyre nuk u ofrohej shumë, mirëpo kjo tash po ndryshon natyra e biznesit të Internetit. Mendoj se Facebook-u ka qenë ai që i ka shtyer të gjithë të futeshin në Internet se gjithçka po ndodhë aty.

DC: Është gjithashtu ndërlidhës. Tash më tregoni me fjalët tuaja – unë e di tregimin, por për lexuesit tanë, si e sollët Internetin në Kosovë. Është tregim magjepsës prandaj dua ta dëgjoj.

AI: Ishte viti ’99. Dy amerikanë që punonin për organizata jofitimprurëse e panë një antenë satelitore në kampin e refugjatëve përtej kufirit të Kosovës në Maqedoni. Tek po mbyllej kampi dhe të gjithë po largoheshin pasi lufta kishte përfunduar, ata ishin të mendimit se do të ishte ide shumë e mirë ta merrnin atë antenë satelitore që i shërbente një Internet kafesë në kampin e refugjatëve dhe të ndërtonin lidhje të Internetit për gjithë vendin përmes antenës satelitore. Kështu i bindën donatorët dhe IRC-në ta bartnin atë në Kosovë. Kështu u mblodhëm bashkë dhe filluam të bisedonim për konceptin si do të mund ta krijonim një ofrues të shërbimeve të Internetit për Kosovën.

Koncepti fillestar u quajt modeli afarist Robin Hood, ku ofronim shërbime me pagesë për organizatat ndërkombëtare si KB, agjencitë e KB-së, zyrat diplomatike, organizatat e ndryshme, organizatat ndërkombëtare që vepronin në Kosovë menjëherë pas luftës. Kështu i shfrytëzonim të hyrat për të ofruar qasje në Internet falas për organizatat e vendit, shkollat, spitalet, organizatat joqeveritare dhe shumë medie të tjera për disa vitet e para prej të cilës përfituan shumë organizata. Ne vazhduam kështu për një kohë të gjatë. Kjo ishte teknologji e thjeshtë me antenë satelitore, pastaj e morëm atë që ishte WiFi, WiFi i brendshëm dhe ia shtuam antenat për jashtë për të krijuar lidhje në Prishtinë. Pra, në fakt, në vendse në dhomë, ne ia shtonim antenat për jashtë dhe krijonim lidhje në distancë deri  në 10km, ndonjëherë 15.

Kjo ishte si i krijuam lidhjet fillestare. Më vonë pamë se kishte mundësi shumë të mira për investime serioze për këtë gjë dhe e ndamë organizatën në dy. E mbajtëm krahun pa përfitim dhe gjithashtu e mbajtëm dhe filluam ta zhvillojmë e të investojmë në biznes. Kishte, si thash, kërkesë të madhe. Hapi tjetër ishte lidhja në Internet përmes telefonit në vitin 2002, pastaj vazhduam me ekperimentimin me investimet në infrastrukturë. Gjëja më e mirë që na ndodhi ishte se telekomi UNCLEAR nuk na jepte qasje në linjat e tyre. Arsyeja pse them se kjo është gjëja më e mirë që na ndodhi është se ne filluam ta ndërtojmë teknologjinë tonë dhe të mbështetemi në infraktrukturën tonë. E përcaktuam cakun që ta ndërtojmë një rrjet ku secila shtëpi në Kosovë do të mund të lidhej në Internet me një kabllo prej 10 deri në 15 metra. Vazhduam me teknologji hibride, fibre dhe kabllo koaksiale, të njohur si HFC. I shtrinim kabllot fibro-optike në mbarë Kosovën dhe nëpër qytete dhe pastaj për shkak të çmimit të lartë të CPE zbrisnim në kabllovike për 200 shtëpitë e fundit dhe përdornim modeme kabllovike dhe qasje kabllovike për atë. Këtë e filluam në 2003 dhe sa për krahasim, kur u largova unë nga kompania në vitin 2010, më shumë se dy të tretat e Kosovës ishin lidhur ose i kishin në dispozicion lidhjet afër shtëpisë për t’u lidhur. Dhe kjo nuk ishte e tëra. Ne ofronim lidhje në Internet, telefoni fikse dhe program televiziv kabllovik dhe gjithashtu, në vitin 2007 kur e morëm licencën për telefoni mobile, ofronim edhe shërbime të telefonisë celulare.

DC: Dhe ishte me çmim të volitshëm.

AI: Është shumë e volitshme dhe në rritje.

DC: Dhe do të thonit se pjesa më e madhe e popullsisë në Kosovë është e lidhur në Internet?

AI: Po, e kanë në dispozicion dhe numrat tregojnë se ky është sektori i vetëm ku Kosova është e krahasueshme ose në disa fusha madje para vendeve të tjera në rajon.

DC: Interesante, shumë interesante. Ma jepni një skicë, një tregim, ose një anekdotë për atë si i ka ndihmuar teknologjia Kosovës për t’u bërë ky shtet i ri.

AI: Mendoj se tregimi si i ka ndihmuar Interneti Kosovës fillon qysh në kohën e luftës. Ndryshimi më i madh në luftë ishte se Sërbia tradicionalisht kishte makineri propaganduese dhe e portretizonte Kosovën si donte. Ne kishim shumë pak prani ndërkombëtare. E vetmja punë që bëhej në emër të Kosovës bëhej nga pjesëtarët e diasporës me mjete të kufizuara dhe njohuri të kufizuara. Pra ne ishim në mëshirë të kësaj makinerie propaganduese që i portretizonte shqiptarët e Kosovës si donte. Internetin e përdorëm për herë të parë gjatë luftës për të treguar çka po bënte Sërbia në Kosovë, të gjitha krimet, masakrin e parë që ndodhi në Kosovë dhe fotografitë e para që vinin nga Kosova atëbotë nga një agjenci e pavarur e lajmeve që ishte krijuar në Internet dhe që kishte bërë publike në fillim të vitit 98 foto të tmerrshme të krimeve që po ndodhnin brenda Kosovës.

Kjo ishte hera e parë që e përdorëm Internetin për të treguar çka po ndodhte në realitet, që jam i sigurtë se i bëri shumë njerëz në Evropë dhe në Shtetet e Bashkuara të kuptonin se cili ishte rreziku tek shihnin shenja të përsëritjes së Bosnës. Mendoj se ky ishte katalizatori për të tërhequr më shumë vëmendje nga Kosova në atë kohë. Pra ne dinim që nga koha e luftës për mundësinë që do të mund të ofronte Interneti në ndërtimin e skemës së marrëdhënieve tona ndërkombëtare. Pra ashtu ndodhi, i ndihmoi Kosovës para luftës dhe pastaj ne vazhduam ta përdornim Internetin për të treguar kush jemi, çka përfaqësojmë dhe çka bëjmë. 

DC: Pra si po ndihmon tash me opinionin publik në përgjithsi, të cilët mund të mos jenë, nuk do të thoja konvertuar, por që kanë hezituar ta pranojnë shtetin e ri, Kosovën, si po ndihmon ai tash? Si po i ndihmon Interneti opinionit të tillë publik?

AI: Nëse mendoni për Kosovën nga këndvështrimi tradicional, prisni një vend myslimanë, xhami, mënyrë më tradicionale myslimane të të jetuarit, këtë perceptim mund ta ndërroni me pesë fotografi në Internet, me një faqe të vetme dhe pesë fotografi, një video të vogël ose inçizim amator të një koncerti në Prishtinë. Perceptimi fillon të ndryshojë dhe ky është elementi dhe kjo është ajo çka po bëjmë dhe kjo është njëra nga përpjektjet e diplomacisë digjitale siç ishte për shembull Wiki Academy. Patëm parë se kemi shumë pak gjëra në Wiki për Kosovën jashtë faqes shumë kontraverze për Kosovën, e cila është burim i grindjeve në mes të të gjithëve, dhe mendoj se për tash është mbyllur. Por donim të kishim përmbajtje në Internet. Kështu që shkuam nëpër shkolla të mesme – Ministria e Jashtme në bashkëpunim me organizatat lokale në Kosovë - dhe organizuam trajnim për përdorim të Wikipedias për fëmijët, si të shkruanin gjëra për të publikuar në Wikipedia, si duhet përgatitur një tekst për Wikipedia dhe sa lehtë bëhet kjo gjë.

E kemi quajtur Akademia e Wikipedia-s dhe kemi zhvilluar trajnime në mbarë Kosovën, të cilat kanë dhënë qindra tekste të reja në Wikipedia në shqip ose në anglisht për Kosovën. Pjesa tjetër e kësaj ishte se e donim Instagramin. Nuk kishte mjaft fotografi nga Kosova në Instagram, vetëm nga disa ndërkombëtarë që udhëtojnë atje dhe kapin vetëm kalimthi atë çka shohin rrugës. Pra një mënyrë që ta ndryshonim këtë ishte të organizonim një garë të madhe në Kosovë, ku thamë se do t’i përzgjedhnim 100 fotografitë më të mira për Kosovën në Instragram që do ta paraqitnin jetën në Kosovë dhe e krijuam hashtag-un #instakosovo dhe aty filluam. Më duket se kishim 600-700 foto brenda dy ditësh. I përzgjodhëm disa fotografi, e botuam një libër. Ne vetëm sa e dhamë idenë. Nuk kemi nevojë të vazhdojmë më tutje sepse tashmë vazhdon vetvetiu, të tjerët po e bëjnë tash. Saherë që përdoret hashtag-u #Kosovo ose #Kosova del një varg fotografishë. Kjo ndodhë për shkak se të gjithë janë aty, të gjithë janë në Facebook, të gjithë janë në Twitter, kosovarët e rinj po bëhen agjentë diplomatik në ndryshimin e perceptimit për atë se si është jeta në Kosovë.  

DC: Pra, merreni me mend ç‘do të bënin këto mjete po të ishin në dispozicion gjatë luftës.

AI: Oh, do të kishim një situateë krejt tjetër. Nuk mund të them se do ta kishim parandaluar, por patjetër do t’i kishim parandaluar vuajtjet madje para luftës.

DC: Mendoni se zgjidhja do të vinte më shpejt?

AI: Po dhe ndërhyrja do të ishte më e shpejtë.

DC: Krahasojeni këtë me disa kriza që po zhvillohen në mbarë botën tash, disa në shkallë më të ulët, revolucione të shkallës më të lartë dhe protesta.

AI: Thjesht, arrin deri te informatat më shpejt.

DC:  Nuk fshihesh dot?

AI: Më nuk mund të fshihesh. Edhe në ato fusha ku qeveria do t’i kontrollojë lajmet, ti shkon në Twitter. Edhe në shoqëritë më autokrate, Twitter-i po bëhet burim fantastik i informatave.

DC: Është interesant, në Iran thuhet se është i ndaluar, por udhëheqësit e përdorin atë madje edhe zyrtarisht.

AI: Të gjithë. Patjetër, patjetër. Hapi i ardhshëm është që këto fusha, mjetet për shtetet si Irani, shtetet me mungesë të demokracisë së mirëfilltë, duhen mjete që njerëzit të ndihen të lirë pa e ndjerë rrezikun e persekutimit, mjete të anonimitetit, të cilat janë mjete fantastike për ambiente të tilla. Nga ana tjetër, e kemi parë ç‘i bën anonimiteti një forumi në Internet. Ia shkatërron qëllimin.

DC: Kur flasim për kaosin dhe rendin, a ekziston në realitet, e kam vënë re se i përcjell shumë, madje edhe politikanët në Kosovë kanë Twitter, janë shumë aktiv, i përdorin shumë mirë mediet shoqërore, si kur dërgojnë mesazhe gjatë zgjedhjeve lokale ose parlamentare. A ekziston ndonjë dokument bazë i qeverisë për atë se si duhet të përdoren mediet shoqërore në Kosovë, apo kjo po ndodhë në mënyrë instinktive?

AI: Ndodhë në mënyrë instiktive. Filloi në qeveri, kjo qeveri, qeveria aktuale, ishte e para që filloi t’i përdorë mjetet e Internetit në mënyrë më agresive. Pra, mendoj se kemi qenë të pranishëm në Internet për katër vitet e fundit, atëherë filluam, por në dy vitet e fundit është bërë punë më intensive. Për herë të parë gjatë zgjedhjeve lokale dhe kombëtare, Facebook-u dhe Twitter-i ishin pjesë e fushatës. Zgjedhjet zhvilloheshin po aq në Facebook dhe Twitter, madje edhe më shumë, se sa në botën fizike ose veçanërisht në mediet tradicionale. Në kuptim të gjërë duke ia zënë plotësisht vendin shtypit. Nuk dua të them duke e anashkaluar por duke i bërë konkurrencë, krah për krah me shtypin tradicional. Mirëpo gjithashtu përsa u përket mesazheve, duke i bërë konkurrencë televizionit, i cili deri tash ka qenë i pamposhtur dhe kjo po ndodhë edhe në Kosovë. Secila parti politike, secili lider politik ka faqe zyrtare në Facebook, prani në Twitter dhe dërgonin mesazhe mes veti. Më duket se Kryeministri dërgonte 50 mesazhe në Twitter në ditë, 50 storie në ditë, 50 lajme në Facbook. Ishte në përgjithësi shfrytëzim shumë agresiv i medieve shoqërore. Sipas vlerësimeve të përafërta në botë përsa i përket efektit të medieve shoqërore thuhet se ndikimi është diku 3%-5%. Nuk e di nëse ka qenë ky ndikim në Kosovë sepse, siç e dini, për këtë do të duhej të bëheshin matje të detajuara, por në zgjedhjet e fundit ato patën ndikim. 

DC: Edhe dy pyetje, e di se duhet të përfundojmë. Njëra është lidhur me synimet dhe deri diku çështjet këtu në Uashington, DC përsa i përket Kosovës, ndërsa tjetra është lidhur me Kosovën në kuptim të përgjithshëm paksa global, jo publik, qeverisje globale. E di se Kosova është shtet i ri, është mbajtur mirë, stabil. Si duket kjo situatë për Kosovën?

AI: Nga këndvështrimi i synimeve tona, në politikën tonë të jashtme i kemi tri, që do të thoja: punën në kredencialet tona ndërkombëtare, nëse mund ta përdor atë fjalë, që do të thotë anëtarsimi në KB dhe pjesëmarrja si anëtar i barabartë në organizatat ndërkombëtare, pjesëmarrja e barabartë në forumet ndërkombëtare. Ky është një synim. Dy synimet e tjera janë anëtarsimi në BE dhe në NATO. Anëtarsimi në KB është tërësisht politik dhe tërësisht çështje e politikës së jashtme dhe ka ndikim në mënyrën si ne e zhvillojmë aktivitetin tonë diplomatik. Procesi i integrimit ndërlidhet me reformat e brendshme dhe me zhvillimet shoqërore, ekonomike dhe zhvillimet e tjera në vend dhe aty diplomacia ka rol të madh, ku përmes këtyre mjeteve do të mund t’i promovonte ndryshimet që po ndodhin në Kosovë para publikut global. 

Por e para është tërësisht diplomaci, pjesëmarrja si lojtar i barabartë në forumet ndërkombëtare. Të merresh me gjithë botën është detyrë e madhe, e cila kërkon shumë mjete, kërkon shumë autoritete, kërkon shumë punë. Andaj mënyra e vetme për të vazhduar është që së pari të decentralizohet dhe të bëhet e hapur. Hape ashtu që të gjithë të kenë mundësi të ndihmojnë dhe të gjithe të kenë mundësi të marrin pjesë dhe ne këtu e shohim rolin e medieve shoqërore dhe mjeteve të Internetit. Në vendse ta mbajmë këtë çështje tradicionale, të centralizuar të mbyllur ashtu që tërë puna të kryhet në shtëpi me shumë pak informata të dala jashtë saj, ne përpiqemi t’i përdorim mediet dhe t’ua lëmë masave të gjëra të na promovojnë më shumë se që mund ta bëjmë vet.

DC: Pra jo vetëm në nivelin më të lartë në mes të qeveritarëve?

AI: Jo vetëm në nivelin më të lartë, jo vetëm në mes të qeverive, por gjithashtu duke i shfrytëzuar njerëzit si diplomatët tanë. Nëse do t’ua bënim me dije qytetarëve tanë që udhëtojnë jashtë vendit në pika të shkurtëra të cilat ata do të mund t’i përdornin në bisedat e tyre dhe të shpjegonin pse kërkojmë njohje dhe çka dëshirojmë të arrijmë me atë. Nga ana tjetër lufta për secilën njohje një nga një mund të shpjegohet vetëm si palevërdi. Por për ne si shtet i ri ky ka qenë burim i çmueshëm i mësimit për varshmëritë e ndërsjella që ekzistojnë në botë. Ne kurrë nuk do të kishim mundësi të mësonim për arsyet e ndryshme pse shtetet sillen në mënyra të caktuara dhe ku qëndrojnë pikat e varshmërisë së ndërsjellë sot. Pse Shtetet e Bashkuara mund të na ndihmojnë në një shtet, por jo edhe në një shtet tjetër. Dhe cilat janë ato shtete që kanë më shumë ndikim në atë shtet, cilat janë vlerat në atë shtet. Kur i shikon arsyet pse një shtet njihet ose nuk njihet, kupton shumë, mëson shumë për mënyrat si mendon një shtet, politikën, procesin e vendimmarrjes, nivelin e demokracisë në shtet. Dhe ajo njohje, si e kemi parë deri tash, asnjëherë nuk është një vijë e drejtë që shkon prej pikës A në pikën B. Gjithmonë është më shumë si deltë, vjen nga burime të ndryshme dhe dikur të gjitha ato i shërbejnë një qëllimi të vetëm të marrjes së njohjes.

DC: Pyetja e fundit: si duket situata në Kosovë tash?

AI: Është shumë pozitive. Mendoj se e kemi këtë moment pozitiv që po ndodhë në rajon. Kosova do të varet nga stabiliteti në rajon. Është në interesin tonë kombëtar të kemi stabilitet sepse ai stabilitet do të sigurojë zhvillim ekonomik. Aktualisht jemi në situatë ku Evropa ende sikur po e merr veten, por duhet të jemi të gatshëm kur të rikthehet zhvillimi ekonomik në Evropë dhe vazhdon të rritet më tej dhe kur investitorët janë të gatshëm të vijnë, ne duhet të jemi të gatshëm të përfitojmë nga ajo situatë. Dhe kjo është puna që po bëjmë këto ditë, prandaj po i ndryshojmë ligjet, po bëjmë reforma, që të jemi të gatshëm.

Edhe marrëveshja me Sërbinë krijoi moment shumë pozitiv, ishte marrëveshje e vogël në dukje, por me ndikim shumë të madh. Do të ju jap një shembull, gjë që e përmend çdo herë në bisedat për Kosovën. Në zgjedhjet e fundit, zgjedhjet kombëtare që u mbajtën para disa muajve, për herë të parë që nga lufta, Sërbia asnjëherë nuk u përmend si temë në zgjedhje. Nuk u paraqit askund. Nuk u paraqit as veriu i Kosovës, që ishte gjëja më pozitive që mund të ndodhte ngase kemi shumë çështje të brendshme në të cilat duhet të përqëndrohemi, duhet të bëjmë reforma, të përqëndrohemi në arsim, të investojmë në shëndetësi, të investojmë në zhvillim të shoqërisë dhe nuk kemi nevojë për Sërbinë ose çështjen e Sërbisë të na i marrë mendët dhe të na shpërqëndrojë dhe ky është ai qartësim, marrëveshja e bëri të qartë se ku janë prioritetet.

Burimi: http://www.diplomaticourier.com/news/topics/diplomacy/2448-interview-akan-ismaili-ambassador-of-kosovo-to-the-united-states